MARMOLEJO Y LA GUERRA CIVIL: RELACIÓN DE SOLDADOS REPUBLICANOS QUE FUERON ATENDIDOS EN EL PUESTO DE SOCORRO DE MARMOLEJO POR DIVERSAS  PATOLOGÍAS, DURANTE LA CONTIENDA .

Autor: Manuel Perales Solís

Diciembre de 2025

1.-Introducción:

La circunstancia de que Marmolejo se convirtiera desde los primeros meses de 1937 en zona de frontera, o avanzadilla, entre la España republicana y la sublevada, hizo que existiera en ella un gran trasiego de soldados de las diferentes unidades militares  republicanas, con procedencia de diferentes regiones de España, que tomaron parte en la defensa de los frentes sur-oeste, y norte de la provincia limítrofe de Córdoba, donde las fuerzas sublevadas ya empezaban a obtener éxitos importantes en algunas de sus poblaciones durante los meses posteriores al golpe militar. Debido a esa ubicación estratégica, la localidad y su término municipal, se erigió en sitio recomendable, no solo para las relaciones de estas tropas con la retaguardia, sino como punto geográfico más avanzado y seguro para el alojamiento de soldados y mandos intermedios, dada la proliferación de notables establecimientos hoteleros, así como en lugar idóneo, donde llevar a cabo la atención médico-sanitaria de los soldados de las diferentes unidades desplegadas en los frentes del entorno, gracias a la envergadura del hotel Balneario al que se le reconvierte en hospital de campaña.

   Este trabajo tiene como fin último rescatar del olvido los nombres de esos jóvenes soldados que sirvieron a su país durante la contienda civil bajo la autoridad del gobierno republicano legalmente constituido, siendo consciente de que, en algunos casos, probablemente su breve estancia en Marmolejo, durante el tiempo de convalecencia de sus heridas y/o enfermedades, pudiera ser la única huella documental que nos haya quedado, así como del servicio desinteresado y abnegado que prestaron a su país, en aras de salvar el régimen democrático nacido en la primavera de 1931. Desgraciadamente muchos de ellos fallecieron en los diferentes  combates de nuestro entorno (Lopera, Montoro, Valle de los Pedroches), o se dieron por desaparecidos tras las represalias cometidas por el régimen militar triunfante. (1)

2.-Reconocimientos médico-sanitarios a soldados del batallón “Peris Caruana”:

Este batallón se formó tras los primeros días del golpe militar, con el reclutamiento de miles de jóvenes voluntarios de la provincia de Jaén tras el llamamiento del Gobierno de la República para responder a la ofensiva de las fuerzas sublevadas en Sevilla y Córdoba. Se puso al frente el diputado socialista por Jaén, Alejandro Peris Caruana marchando en  los días posteriores al golpe a la defensa de Córdoba. En su avance hacia la capital de los califas el general Miaja y las milicias de Jaén, dirigidas por el abogado Caruana,  establecieron el cuartel general en Villa del Río, a cargo de los capitanes de milicias, Lupiañez y Valera, después de recuperar para la República pueblos como El Carpio y Montoro. Su misión era, entre otras muchas, organizar la vida en la retaguardia y las relaciones con la provincia de Jaén que había quedado en su totalidad bajo dominio del gobierno republicano. Los reconocimientos que se relacionan a continuación se hicieron a los soldados instalados en El Carpio entre agosto y noviembre de 1936 y fueron los siguientes:

2.1.-Batallón “Peris Caruana”, 3ª Compañía, 1ª Sección:

-Aguilar de Dios, Juan

-Alonso Centeno, José

-Aranque López, Antonio

-Aroca Nuñez, Antonio

-Barrionuevo Lenor, Rafael

-Beltrán Jiménez, Francisco

-Beltrán Jiménez, Luis

-Beltrán Mingorance, Luis

-Bermejo López, Luis

-Carrascosa Vico, Antonio

-Carrascosa Zafra, José

-Castro García, Francisco

-Catalán Molina, Juan (natural de Marmolejo) (2)

-Cobo López, Antonio

-Díaz Paris, José

-Egea Cazorla, Cristóbal (natural de Marmolejo) (3)

-Flores Gutiérrez, Esteban

-García Ávila, Domingo

-García Fernández, Bartolomé

-García Jiménez, Pedro

-García Mercado, Juan

-García Rojas, Juan

-Grisman Giménez, Diego

-Gutiérrez Mato, Domingo

-Gutiérrez Olmedo, Miguel

-Gutiérrez Rosa, Ángel

-Hervás Gómez, Pedro

-Hidalgo García, Miguel

-Jiménez Salido, Bartolomé

-López Medina, Inocente

-Martínez Cale, Juan

-Martínez de la Hoz, Carlos

-Martínez Miranda, Francisco

-Martínez Pinjarrón, Julián

-Martínez, Prudencio

-Montoro Valdivia, Domingo

-Morena Gómez, Aurelio

-Muñoz García, Pedro

-Olmedo Cantero, Gregorio

-Orgoiti? Latorre, Francisco

-Palomino Sánchez, Gabriel

-Pedrosa Sampérez, Ramón

-Ramírez Pérez, Antonio

-Ramiro Moreno, Alfonso

-Rivera Ortega, José

-Romero Castro, Juan José

-Rubio Pinzón, Juan

-Rubio Pinzón, Román

-Ruiz Ramírez, José María

-Sánchez Anguita, Joaquín (natural de Marmolejo)

-Sánchez Serrano, Francisco

-Torres Cuenca, Sebastián

-Torres González, Blas

El diputado socialista y comandante de las Milicias de Jaén que operaban en El Carpio, Alejandro Peris Caruana (segundo por la izquierda), al regreso, con su cuartel general, de recorrer las avanzadillas. (Fuente: Blog “Todos los nombres de Porcuna”.

2.2.-Batallón Peris Caruana, 3ª Compañía; 3ª Sección:

-Aguado Castillo, Pablo

-¿Agustiñoz? Álvez, Juan

-Bueno García, José

-Eslava Crespo, Francisco

-Izquierdo Salazar, Andrés

-Jiménez García, Manuel

-García Lacalle, Francisco

-Garrido Ruiz, Domingo

-González Jesús, José

-Ledesma Rodríguez, Enrique

-Navas Izquierdo, Manuel

-Pastor Luque ¿Ángel?

-Ruiz Cubero, Francisco

-Sánchez, Antonio Carlos

-Yeste López, Guzmán

3.-Reconocimientos y atención médico-sanitaria a otros soldados de diferentes unidades desplegadas  en El Carpio (Córdoba),  realizados en los meses de septiembre y octubre de 1936:

-Alcalá Cruz, Francisco

-Alcalá Domínguez, Alejandro (Batallón de Jaén).

-Alcántara Munilla, Eulalio (Regimiento de Infantería nº 34).

-Almagro ¿Canales?, Manuel

-Almagro Uceda, Alfonso (Batallón de Jaén)

-Arboleda Cantón, Juan

-Bañó Calabuig, José

-Barba Montañés, José

-Borrallo Carrascal, Enrique

-Cabello Hierro, Francisco (Presentaba herida contusa en el labio inferior).

-Camargo, José Miguel

-Campos Pérez, José

-Carrasco Blanco, Pedro  (Miliciano del Batallón de Jaén).

-¿Consuelo? Blasco, Pedro: (Batallón Peris Caruana: presenta herida en dedo pulgar. Pertenecía a la sección de panadería).

-Contreras Martínez, Joaquín

-Correa, Victoriano

-Cruz Contreras, Francisco: (Batallón Garcet). Presentaba herida en dedo índice).

-Cruz García, Juan: (Milicia de Alcoy: herido en la cabeza por arma de fuego).

-Cruz Ramírez, Patricio: (Miliciano del Batallón de Jaén).

-Cuevas, Antonio

-Cuevas Lechón, Antonio (Natural de Linares ).

-De la Huerta Acosta, Joaquín

-De la Torre, Benito (Milicias de Jaén).

-Dominguez Delgado, Andrés

-¿Dronelli? Correas, Francisco

-Espinosa Jiménez, Manuel

-Fernández, Miguel (Miliciano del Batallón de Jaén).

-Fernández, Serafín (Batallón de Concentración)

-Galindo ¿Humosa? (Natural de Torredonjimeno)

-García López, Eulogio

-García Martínez, Pedro

-García Muñoz, Juan

-Gómez, Antonio (Batallón del Terrible).

-Gómez Grueso, Emilio

-Gómez Montero, José (Batallón del Terrible).

-Guerrero Lebrón, Antonio (Batallón Garcet: Teniente general Comisión de Abastos; herida en la cabeza).

-Hernández, Juan (Miliciano Batallón de Jaén).

-Herrera, Clemente (Batallón ciclista, natural de Jódar).

-Hidalgo Ruiz, Manuel

-Hurtado Mayor, Tomás (Natural de Torres)

-Limones Barragán, Manuel

-López, Francisco

-López García, Miguel (Miliciano del Batallón de Jaén).

-López Pulido, Isidro (Batallón Peris Caruana).

-López Prat, Rafael (motorista)

-López Martínez, Manuel

-Llorens Camarena, Miguel (Milicias de Alcoy, herido en la cabeza por arma de fuego)

-Luna Luque, Manuel (Batallón Garcet : presentaba herida en manos).

-Martín Pedrosa, Francisco

-Martínez, Francisco (Sección motorista)

-Martínez, Joaquín

-Manzanares, Manuel, (Batallón de Jaén).

-Mendoza Díaz, Francisco

-Merlo Villegas, Félix

-Moreno, Eugenio (Almacén suministros)

-Moreno, Manuel (Escolta)

-Moreno Blanco, Alfonso

-Moreno Moreno, Valeriano (Batallón del Terrible , herida de bala en el metatarso).

-Moreno Romero, Fernando

-¿Muriana? Gutiérrez, Juan

-Muriana Medina, Manuel, (natural de Castillo de Locubín, Jaén)

-Navarro, Francisco

-Navarro García, Alfredo (Teniente de Abasto).

-Ortega Rubio, ¿Santo?

-Otero Durán,  Antonio

-¿Parra?, Leocadio (Teniente dinamiteros)

-Parras coronado, Pedro (Batallón Peris Caruana).

-Peláez Sánchez, Cayetano

-Peralbo Sánchez, Enrique

-Pérez Moreno, Alberto

-Pérez Sánchez, Daniel (Batallón del Terrible)

-Peña Moraño, Miguel

-Pleite, José

-Polo, Vicente (cocina)

-Pósito Sevilla, Justo

-Revuelta Pedregosa, Lorenzo (Herida en la frente)

-Rojas, Camilo

-Rojas ¿Onoba?, Cándido

-Roldán Molina, Manuel

-Romero, Juan Enrique (Miliciano Batallón de Jaén).

-Romero Vélez, Antonio (dinamitero del batallón de Peris Caruana)

-Rubio Expósito, Rafael

-Ruiz, Juan Antonio

-Ruiz Martínez, José (Batallón de Jaén).

-Salvador Caballero, Marcelo (Sección de ametralladoras).

-Salvador, Fernando (Batallón de Jaén).

-Samaniego Martín, Luis

-Sánchez Montoro, Juan

-Sánchez, Rafael (Miliciano del Batallón de Jaén)

-Sánchez Toledo, Josefa (mujer casada de 30 años, de Cabeza del Buey (Badajoz).

-Sanz Martínez, Camilo (Segundo batallón de Alcoy; presenta herida de arma de fuego).

-Soriano Fernández, Manuel (Batallón de Jaén).

-Soto Castro, Miguel

-Soto Valverde, Andrés

-Torres, Juan (no aparece el segundo apellido. Fallecido por tiro frontal)

-Torres Gómez, Francisco

-Valderrama Bueno, Emilio

-Vera García, Antonio (Chófer del capitán motorista)

Edificio del Hotel Balneario, convertido en Hospital de Campaña al inicio de la guerra.

4.-Reconocimiento médico a soldados republicanos en la primavera de 1937:

Los soldados pertenecieron a diversas unidades regimentales y recibieron atención sanitaria a lo largo de marzo, abril  y mayo de 1937 en el hospital de campaña ubicado en Marmolejo en el edificio del “Hotel Balneario” incautado, para estos fines, a la Sociedad de Aguas Minero Medicinales. 

Las distintas unidades, cuyos soldados hubieron de necesitar asistencia médica fueron: Batallón de Voluntarios de Córdoba nº 9, a cuyo cargo estuvo el comandante militar Francisco Serena; el Batallón “Peris Caruana” de milicianos de Jaén; el Regimiento de Caballería nº 4, con los Escuadrones “Úbeda 2” (al que la mayoría de las veces citarán como “Caballería” o “Escuadrón de Caballería”), y Escuadrón “Jesús Hernández, vinculado al PCE,  así como las Brigadas Mixtas números 25, 51 y 52.

En relación a la Brigada Mixta nº 25, se había formado en Úbeda en 1936 y quedó agregada, a comienzos de 1937, al Ejército del Sur. Hacia marzo de ese mismo años, cuando comienza la batalla de Pozoblanco, fue enviada con carácter urgente hacia aquel frente norte de la provincia de Córdoba. El 7 de marzo quedó concentrada en Marmolejo y tres días después ocupaba posiciones en primera línea de combate en Villanueva del Duque. Esta brigada quedó al mando del capitán de ingenieros, Julio Dueso Lanlaida que fue sustituido posteriormente por el comandante de infantería Enrique García Moreno.

Respecto a las Brigadas Mixtas nº 51 y 52 ejercieron, igualmente, labores de defensa de los frentes del Valle de Los Pedroches por la zona de Villanueva del Duque-Pozoblanco.  La 51 se había constituido a raiz de la pérdida de Málaga en los pueblos de Rioja y Tabernas (Almería), entre los días 12 de febrero y 14 de marzo de 1937, con los batallones “Largo Caballero”, “Avance nº 9”, “Mario Ancona nº 13” y el batallón “Granada-Loja nº 17”. Su primer jefe fue el mayor de milicias Antonio Sastre Molina. Esta brigada operó en el sector de Andújar-Hinojosa del Duque. Por su parte la Brigada nº 52 que había operado en Málaga, era enviada a mediados de marzo de 1937 al sector de Pozoblanco  en relevo de la destruida “20 Brigada Mixta”. Sus jefes fueron el mayor de milicias José Recalde Vela; el capitán de infantería Gonzalo Sales Llop, que ocupó el Estado Mayor, y el comunista José Gallardo Moreno. A pesar de que esta brigada se menciona en la estadística elaborada por el Puesto de Socorro de Marmolejo, sin embargo no se relacionaron soldados atendidos entre los meses de marzo  y mayo.

 He de añadir que la comunicación mucho más segura entre Andújar y el Valle de los Pedroches a través de la carretera de Marmolejo a Belalcázar por Cardeña y Villanueva de Córdoba (conocida posteriormente como “Comarcal 420”) hizo relativamente más inmediata y segura la atención médico-sanitaria a los soldados que luchaban en aquellos frentes. La protección a dicha carretera, tan vital para las comunicaciones entre la provincia de Jaén y el norte de la de Córdoba, aún en esos momentos en poder de la República, fue garantizada por un destacamento de soldados establecido en la casería de La Campana (término de Marmolejo) y en la hacienda de Las Prensas (término de Montoro) donde estuvo ubicado un puesto de mando. Ambos destacamentos controlaban la integridad del puente del Yeguas y el tránsito seguro por la carretera hacia la sierra.

En relación a las patologías que aparecen relacionadas en la estadística, firmada por un tal Hernández Abreu, (previsiblemente médico militar de una de las unidades ubicadas en Marmolejo)  destacan las siguientes por orden de mayor a menor frecuencia:

-Catarros bronquiales

-Laringitis catarral

-Heridas por arma de fuego

-Traumatismos

-Estomatitis

-Problemas instestinales

-Enfriamientos

-Furunculosis

-Esguinces

-Distensiones musculares

-Escabiosis (sarna)

-Ingesta de veneno

-Tuberculosis

-Conjuntivitis

-Callos en los pies

-Gripe

-Quemaduras

-Rozaduras en los pies

Cristóbal Egea Cazorla, natural de Marmolejo, soldado de las Milicias de Jaén, Batallón “Peris Caruana”. Foto cedida en su día por su hermano Pedro.

4.1.-Relación de los soldados:

Apellidos y Nombre                                          Unidad Regimental
Abril Caño, Leocadio                                                Batallón Jaén
Acuña Caballero, Francisco                          ¿? (Ilegible o no se especifica)
Agredano Terrico, Antonio                                    Batallón Jaén
Aguado Cobo, Francisco                                          Batallón Jaén
Aguado Medina, José                                              Brigada 51
Aguilar Ballesteros, Gregorio                                      ¿?
Aguilar Mora, Pedro                                              Brigada 51
Agudo Alcalá, Pedro                                             Batallón Jaén
Alarcón  Durán, Juan                                        Escuadrón de Caballería
Alarcón Gaiche, Juan                                             Brigada 51
Alarcón Piedra, Andrés                                          Batallón Jaén
Álava Wenceslao                                                       Brigada 51
Alba Torres                                                                Brigada 51
Alcaide Martín, Manuel                                           Brigada 51
Alcalde López, Rafael                                                   ¿?
Aldehuela Romero, Antonio                              Batallón de Jaén
Alfaro Valverde, Nicanor                        Caballería “Jesús Hernández”
Almagro Barrero, José                                          Brigada 51
Almirón Escamilla, Miguel                                     Brigada 51
Álvarez Rodríguez, Emilio                                     Brigada 51
Ángeles Montero, Antonio                                          ¿?
Antúnez García, Miguel                                                 ¿?
Aparicio Gómez, Manuel                                              ¿?
Arévalo García, José  (4)                      Batallón Jaén, natural de Marmolejo
Arévalo Martín, Francisco                                       Brigada 51
Astorga, Miguel                                                        Brigada 51
Avelino López, Eduardo                                           Brigada 51
Alveolo Ramírez, Juan                                               Brigada 51
Ayala Gutiérrez, Francisco                                       Brigada 51
Ayala Soriano, Francisco                                          Brigada 51
Ayona Andrades, José                                              Brigada 51
Barragán García, Manuel                                             ¿?
Beteta Guzmán, Francisco                                    Batallón Jaén
Berlanga Toledano, Salvador                                Batallón Jaén
Bernal Capitán, Diego                                             Brigada 51
Blanco, Doroteo                                                      Brigada 51
Blázquez Aldana, Manuel                                      Batallón Jaén
Blázquez, Juan                                              Caballería “Jesús Hernández”
Bolaños Martos, Francisco                                      Brigada 51
Bolle Mesas ,Manuel                                                 Brigada 51
Bonilla Cárdenas, Andrés                                          Brigada 51
Barea Moreno, Juan                                                     Brigada 51
Burgalés Martínez, Manuel                                     Batallón Jaén
Cabanas Serrano, Manuel                                        Caballería
Cabello Coca                                                               Brigada 51
Cabrerizo, Francisco                                                Batallón Jaén
Calvo Ruiz, Marcelino                                             Brigada 51
Campos Carmona, Antonio                                    Brigada 51
Cano, Marcelino                                                        Brigada 51
Cantano Mota, Juan                                                  Brigada 51
Cantos Urbano, Rafael                                                  ¿?
Cañete Moreno                                                          Batallón Jaén
Castaño Orcera, José                                                 Brigada 51
Cárdenas Camacho, Juan                                           Brigada 51
Cárdenas, Ginés                                                          Brigada 51
Cardeña, Juan                                                 Caballería “Jesús Hernández”
Carrasco, Antonio                                                       Brigada 51
Carrasco López                                                  Caballería “Jesús Hernández”
Carrillo Cózar, Matías                                                Brigada 51
Carrillo Carrillo, Manuel                                          Batallón Jaén
Castillo Gallardo, José                                               Brigada 51
Castilla, José                                                               Brigada 51
Catalán Molina, Juan                             Batallón Jaén, natural de Marmolejo
Cavañero, Francisco                                                  Batallón Jaén
Cazalla Pantojas, José                                                      ¿?
Cerdá Melero, Alfonso                                                    ¿?
Cerro Galle, Miguel                                                  Brigada 51
Chincoa Talavera, José                                            Brigada 51
Chueca Talavera, José                                              Brigada 51
Cintas Álvarez, Juan                                                     ¿?
Clavero Ruiz, Francisco                                                ¿?
Conejo Rabaneda, Olegario                                     Brigada 51
Córdoba González, Francisco                                     ¿?
Córdoba Moreno, Vicente                                      Batallón Jaén
Coronado Campos, Antonio                                    Brigada 51
Corral González, Manuel                                         Brigada 51
Costano Mota, Juan                                                 Brigada 51
Coto Zambrano, Juan                                              Brigada 51
Cruz, Gallardo                                                           Brigada 51
Cuenca, Juan                                                             Ferrocarriles
De la Cruz Expósito, Juan                                         Brigada 51
De la Riva, Daniel                                          Caballería “Jesús Hernández·
De los Santos, Abelardo                              Caballería “Jesús Hernández”
De Lara, Vitoriano                                        Caballería “Jesús Hernández”
Del Castillo, Francisco                                       Escuadrón de Caballería
Del Ybol Alcalde, Juan                                                    ¿?
Delgado Nava, Cristóbal                                           Brigada 51
Delgado, Felipe                                                               ¿?
Delgado Román, Ildefonso                                       Brigada 51
Díaz Álvarez, Juan                                          Voluntarios “Córdoba 9”
Dinolte Pérez, Francisco                                            Brigada 51
Domínguez, Marcelino                                                Caballería
Duarte Pérez, Francisco                                            Brigada 51
Encinas Cabrera, Feliciano                               Voluntarios “Córdoba 9”
Espejo, Antonio                                                         Brigada 51
Espinosa Huertas, Manuel                               Voluntarios “Córdoba 9”
Espinosa Moreno , Juan                                             Brigada 51
Estévez, Francisco                                                       Caballería
Farfón Guerrero, Antonio                                        Brigada 51
Fernández Cebrián, Antonio                                   Brigada 51
Fernández, Miguel                                                  Batallón de Jaén
Fernández, Julián                                          Caballería “Jesús Hernández”
Fernández, Pablo                                                     Brigada 51
Fernández, Sebastián                                               Brigada 51
Fernández Gámez, José                                         Batallón Jaén
Fernández Gorostiza, Fernando                                  ¿?
Fernández Terrado, Antonio                                   Brigada 51
Ferrer, Teófilo                                                   Caballería (Brigada 25)
Florido Fuentes, Cristóbal                                       Brigada 51
Florin Bautista, Domingo                                        Brigada 51
Franco Valencia, Pedro                                            Brigada 51
Freire, Luis                                                                  Caballería
Hernández García, Eleuterio                                         ¿?
Gala Prieto, Antonio                                    Caballería “Jesús Hernández”
Galán, Bernardo                                                              ¿?
Galisteo González, Antonio                        Caballería “Jesús Hernández”
Gallardo Garrido, Enrique                                       Brigada 51
García Amaya, Manuel                                              Brigada 51
García Amigo                                                               Brigada 51
García Andrade, Antonio                                          Brigada 51 (ametralladoras)
García Arena, Miguel                                                Brigada 51
García Cerón, Juan                                                    Brigada 51
García Corral,  José                                                   Brigada 51
García Corral, Juan                                                     Brigada 51
García Corral, Manuel                                                Brigada 51
García, Félix                                                          Caballería “Jesús Hernández”
García, Francisco                                                         Ferrocarriles
García Gutiérrez, Francisco                                       Batallón Jaén
García Gutiérrez, José                                                Batallón Jaén
García Jiménez, José                                         Caballería “Jesús Hernández”
García, José                                                              Escuadrón de Caballería
García Mochales, Felix                                              Brigada 51
García Moreno, Antonio                                        Batallón de Jaén
García Navas, Francisco                                            Brigada 51
García Oreña, Miguel                                                 Brigada 51
García Ortega, Hipólito                                              Batallón de Jaén
García Oruga?                                                              Brigada 51
García Rizos, Antonio                                                Brigada 51
García Rizos, Francisco                                             Brigada 51
García Rosado, Francisco                                         Brigada 51
García Rosas, Antonio                                                Brigada 51
García Rosas, Francisco                                               Brigada 51
García Serrano, Juan                                                  Brigada 51
García Vargas, Juan                                                    Brigada 51
García Vázquez, Juan                                                 Brigada 51
Garrido Gallardo, Enrique                                         Brigada 51
Gavilán Carmona, Juan Miguel                    Batallón de Jaén (ametralladoras)
Gavilán Carmona, Rafael                              Batallón de Jaén (ametralladoras)
Gavilán Moreno, Francisco                                 Batallón de Jaén
Gil, Juan                                                                     Brigada 51
Gil Pozo, José                                                               Brigada 51
Gimena Villanueva, Jerónimo                                  Brigada 51
Ginés, Antón                                                              Brigada 51
Gómez Arias, José                                                     Brigada 51
Gómez Cabello, Cristóbal                                       Batallón Jaén
Gómez, Eugenio                                                         Caballería
Gómez Machado, Fructuoso                          Voluntarios “Córdoba 9”
Gómez Galindo, Antonio                                 Voluntarios “Córdoba 9”
Gómez, Martín                                                    Escuadrón de Caballería
Gómez Martos, Francisco                                            Brigada 51
Gómez Romero, Francisco                                                 ¿?
Gómez Salido, Antonio                                         Voluntarios “Córdoba 9”
Gómez Sánchez, Eugenio                                      Escuadrón de Caballería
González, Antonio                                                      Brigada 51
González, Benito                                                         Brigada 51
González Campos, José                                             Brigada 51
González Espinosa, Alfonso                                 Voluntarios “Córdoba 9”
González, Felix                                                            Brigada 51
González Hueso, Juan                                          Voluntarios “Córdoba 9”
González, Jesús                                                      Escuadrón de Caballería
González López, José                                                Brigada 51
González López, Juan                                                Brigada 51
González Muñoz, José                                            Batallón de Jaén
González Romero, Francisco                                      Brigada 51
González Rubio, Visitación                                    Servicios Auxiliares
Granados, Juan                                                     Escuadrón de Caballería
Granados Campos, José                                          Brigada 51
Granados Campos, Manuel                                    Brigada 51
Grimau Romero, Diego                                            Brigada 51
Griñán Andújar, José                                     Caballería “Jesús Hernández”
Guerrero Ariza, Francisco                                                ¿?
Guerrero Ortega, Juan Miguel                                  Brigada 51
Guerrero Robles, Miguel                                           Brigada 51
Guirado Pérez, Sebastián                                          Brigada 51
Guisado Vela, Francisco                                              Brigada 51
Gutiérrez Díaz, Francisco                                           Brigada 51
Gutiérrez, José                                                             Brigada 51
Gutiérrez Medinilla, Nicolás                                     Brigada 51
Gutiérrez Torres, Lucas                                               Brigada 51
Hela Morzano, Miguel                                                Brigada 51
Hernández Martínez, Juan Miguel                         Batallón Jaén
Hidalgo Paradas, Alfonso                                            Brigada 51
Hinojosa Zamora, Antonio                                         Brigada 51
Hinojosa Zamora, Antonio                                         Brigada 51
Hortelano Ramírez, Gabino                                       Brigada 25
Huertas, Eulogio                                               Escuadrón de Caballería
Ibañez, Gabriel                                                           Batallón Jaén
Jaimes Romero, Diego                                                 Brigada 51
Jimena, Antonio                                                           Brigada 51
Jimena Villanueva, Jerónimo                                     Brigada 51
Jiménez Egea, Miguel                                               Batallón Jaén
Jiménez, Jerónimo                                                       Brigada 51
Jiménez, Juan                                                                Brigada 51
Jiménez García, Andrés                                                    ¿?
Jiménez Gómez, Andrés                                              Brigada 51
Jiménez Pérez, Antonio                                               Brigada 51
Jiménez Soto, Sebastián                                              Brigada 51
Jiménez Urbano, Domingo                                      Batallón Jaén
Jimeno, Jerónimo                                                         Brigada 51
Joven Doringes, Ángel                                                 Brigada 51
Jurado Cobos, Francisco                                   Voluntarios “Córdoba 9”
Echineca Talavera, José                                              Brigada 51
Lara García, José                                                           Brigada 51
Lara Gilabert, Francisco                                              Brigada 25
Lara, Julián                                                                    Brigada 51
Lebrón, Alfredo                                                   Regimiento de Caballería
León Gómez, Francisco                                               Brigada 51
León Racionero                                                            Brigada 51
¿Lijero? Granados, Juan                                                 Brigada 51
Liza, Pedro                                                                      Caballería
Longámez, José                                                            Brigada 25
López Aguilera, Francisco                                           Brigada 51
López Delgado, Benito                                               Brigada 51
López García, José                                             Brigada 51 (ametralladoras)
López Grille, Juan                                                               “
López Jiménez, José                                                     Brigada 51
López Jiménez, Juan                                                   Brigada 51
López Lechuga, José                                           Batallón Jaén (ametralladoras)
López Portelero, Francisco                                             ¿?
López Ramírez, Diego                                                 Brigada 51
López Rodríguez, Antonio                                          Brigada 51
López Rodríguez, Juan                                                Brigada 51
Lozano, Antonio                                                     Voluntarios “Córdoba 9”
Lozano Villar, Juan                                                          ¿?
Luna Muñoz, Juan                                          Batallón de Jaén (ametralladoras)
Luque, Francisco                                                         Brigada 51
Llerena Quintana, Eduardo                                    Batallón Jaén
Madero Dama, Antonio                                         Batallón de Jaén
Mantas Cantero, José                                           Voluntarios “Córdoba 9”
Manzano Muñoz, Miguel                                         Brigada 51
Marín Lijero, Nicolás                                                  Brigada 51
Marín Hernández, Luis                                          Voluntarios “Córdoba 9”
Márquez, Juan                                                              Brigada 51
Márquez, Alfonso                                                 Voluntarios “Córdoba 9”
Márquez Gómez, Francisco                                       Brigada 51
Martínez, Balbino                                           Caballería “Jesús Hernández”
Martín Bláñez, Sebastián                                           Brigada 51
Martín González, Juan                                                     ¿?
Martín Prendes, Sebastián                                         Brigada 51
Martínez, Balbino                                               Escuadrón de Caballería
Martínez Beltrán, Fernando                                      Brigada 51
Martínez de la Hoz, Carlos                                       Batallón Jaén
Martínez, Manuel                                                       Brigada 51
Martínez, Marcos                                                 Voluntarios “Córdoba 9”
Martínez Marín, Emeterio                                          Batallón Jaén
Martínez ¿Veloz?, Carlos                                                 ¿?
Marzano Núñez                                                            Brigada 51
Mata Ruiz, José                                                            Brigada 51
Mateo Caballero, Pedro                                             Brigada 51
Medina, Francisco                                                        Brigada 51
Medina Gutiérrez, Antonio                                             ¿?
Mena Mora, Cristóbal                                                Brigada 51
Mena Sánchez, Juan                                                         ¿?
Mota Ruiz, José                                                             Brigada 51
Mejías Quintana, Juan                                                 Brigada 51
Mejías Quintana, Manuel                                           Brigada 51
Merchán Peralta, Cristóbal                                        Brigada 51
Montes Velasco, José                                         Voluntarios “Córdoba 9”
Mora Aroca, Francisco                                                Brigada 51
Moraga, José                                                     Voluntarios “Córdoba 9”
Mora Mora, Cristóbal                                       Voluntarios “Córdoba 9”
Mora Mora Pedro                                             Voluntarios  “Córdoba 9”
Morales Feragut, Ernesto                                                  ¿?
Morales, Félix                                                     Caballería “Jesús Hernández”
Morales García, Rafael                                          Batallón Jaén
Morales Parras, Francisco                                     Brigada 51
Moreno, Ángel                                                   Escuadrón de  Caballería
Moreno Basurto, Eufrasio                                 Batallón Jaén
Moreno Castañeda                                          Voluntarios Córdoba 9
Moreno, Eufrasio                                                     Batallón Jaén
Moreno, Felipe                                                         Brigada 51
Moreno Gómez, José                                              Brigada 51
Moreno Chamorro, Santiago                                       ¿?
Moreno López, Elias                                           Batallón Jaén (ametralladoras)
Moreno Mira, Tino                                                   Brigada 51
Moreno Ruiz, José                                               Brigada 51 (ametralladoras)
Moreno Salido, Ángel                                              Caballería
Moreno Sánchez, José                                       Brigada 51 (Plana Mayor)
Mota Ruiz, José                                                        Brigada 51
Moya Albañíl, José                                                   Brigada 51
Muñoz, Fabián                                                            Brigada 51
Muñoz, Sebastián                                                     Caballería
Murciano, Manuel                                                    Caballería
Navas, Julián                                                          Voluntarios “Córdoba 9”
Navarro Fernández, José                                    Voluntarios Córdoba 9
Navarro, Luis                                                          Voluntarios “Córdoba 9”
Nieto Martínez, José                                              Batallón Jaén
Nieto Ramos, Rafael                                         Caballería “Jesús Hernández”
Nievas, Antonio                                                 Caballería “Jesús Hernández”
Noname Galindo, Antonio                                     Brigada 51
Notario Gómez, Ginés                                      Caballería “Jesús Hernández”
Núñez Sánchez, Miguel                                           Brigada 51
Obrero ¿Toraches?, Juan                                         Brigada 51
Olachón Goiche, Juan                                            Brigada 51
Oliva Martín, Manuel                                              Brigada 51
Olmedo Martínez, Juan                                             Brigada 51
Ollerías Quintata, Manuel                                        Brigada 51
Ordóñez Benitez, José                                             Brigada 51
Ortega Gutiérrez, Diego                                           Brigada 51
Ortiz Alba, Ramón                                                    Brigada 51
Pacheco, Francisco                                                  Brigada 51
Pacheco  Moreno, Joaquín                                     Brigada 51
Pachín, Manuel                                                        Brigada 51
Pachín Cárdenas, Agustín                                       Brigada 51
Pachón González, Manuel                                      Brigada 51
Pariente Corona, José                                              Brigada 51
Pardo, Desiderio                                                       Caballería
Parejo Peñaloza, Rafael                                            Brigada 51
Partidas, José                                                              Brigada 51
Pascual Frutos, Mariano                                           Brigada 51
Pedrosa Fuentes, Elías                                              Brigada 51
Peña, Acisclo                                                           Caballería nº 3
Pena Crespo, Pedro                                                  Caballería
Peña del Moral, Juan                                                Brigada 51
Peñalver Manzano, José                                                ¿?
Pérez, Antonio                                           Batallón Jaén (ametralladoras)
Pérez, Diego                                                               Brigada 51
Pérez, Julián                                                   Caballería “Jesús Hernández”
Pérez, Teófilo                                                      Escuadrón de Caballería
Pérez, Tomás                                                        Batallón de Jaén
Pérez Carmona, José                                           Batallón de Jaén
Pérez Correas, José                                                   Caballería
Pérez Cruces, José                                             Escuadrón de Caballería
Pérez Julián                                                        Caballería “Jesús Hernández”
Pérez Morejón, Antonio                                           Batallón de Jaén
Pérez Romero, Fidel                                                Voluntarios “Córdoba 9”
Pino, Joaquín                                                                       ¿?
Pino Berenguer, Manuel                                           Brigada 51
Pino Chica, Bernardo                                                  Brigada 51
Polo Polo, Antonio                                              Batallón Jaén (ametralladoras)
Pontano Mota, Juan                                                    Brigada 51
Portillo Granadilla, Gregorio                             Escuadrón de Caballería
Prieto Ramírez, Francisco                                        Batallón Jaén
Puda Dueñas, Joaquín                                                 Brigada 51
Puda Dueñas, Juan                                                        Brigada 51
Racionero, León                                                              Brigada 51
Ramos Villarejo                                                               Brigada 51
Reina Domínguez, Francisco                                       Brigada 51
Refles Hidalgo, Fernando                                            Brigada 51
Repiso Curiel, Aniceto                                               Brigada 51
Reyes Sánchez, Francisco                                                  “
Rios Pavón, Rafael                                                              “
Robles Marín, Marcelino                                          Brigada 51
Rodrigo, Maximiano                                                  Caballería
Rodríguez Díaz, José                                                           “
Rodríguez Martos, Francisco                                            “
Rodríguez ¿Orozco?, Juan                                                 “
Rodríguez Rodríguez, Juan                                               “
Rodríguez Tejero, Juan                                                    “
Rojas Ruiz, Antonio                                                  Brigada 51
Romero Aguado                                                        Brigada 51
Romero, Antonio                                                            ¿?
Romero Castro, Luis                                             Batallón de Jaén
Romero, Juan                                                          Brigada 51
Romero Nájera, Julio                                          Batallón de Jaén
Rozas López, Julián                                                 Brigada 51
Rozas Morales, Miguel                                                 ¿?
Rubio, Juan                                                              Batallón de Jaén
Rubio, Leandro                                                        Brigada 51
Rubio San Martín, Teodoro                                  Brigada 51
Ruiz García, Antonio                                               Brigada 51
Ruiz García, José                                                      Brigada 51
Ruiz González, Manuel                                           Brigada 51
Ruiz, Francisco                                                  Voluntarios de Córdoba 9
Ruiz López, Francisco                                               Batallón Jaén
Ruiz López, Francisco                                                Brigada 51
Ruiz Navarro                                                         Voluntarios “Córdoba 9”
Ruiz Romero, Manuel                                              Batallón Jaén
Rus Rosa, Lorenzo                                                           ¿?
Sabrán Sánchez, Miguel                                       Brigada 51
Salas Romero, Manuel                                    Caballería “Jesús Hernández”
Saldaña Rivas, Francisco                                           Brigada 51
Salvador Caballero, Marcelo                               Batallón de Jaén
Salvador, Fernando                                                   Batallón Jaén
Samaniego Martín, Luis                                             Batallón Jaén
Sánchez, Anastasio                                                Escuadrón de Caballería
Sánchez Atocha, Miguel                                              Brigada 51
Sánchez Calet, Manuel                                                      ¿?
Sánchez, Fabián                                                       Caballería nº 3
Sánchez Hornos, José                                           Voluntarios “Córdoba 9”
Sánchez, José                                                               Brigada 51
Sánchez Gil, Fabián                                                     Caballería
Sánchez Márquez, Francisco                                     Brigada 51
Sánchez Montoro, Juan                                         Batallón de Jaén
Sánchez Moreno, Timoteo                                Caballería “Jesús Hernández”
Sánchez Nicot, Rafael                                                 Brigada 51
Sánchez Sánchez, Antonio                                         Brigada 51
Sánchez, Timoteo                                                Caballería “Jesús Hernández”
Segarra, José                                                                 Caballería
Serrano Guerrero, Juan                                                      ¿?
Serván Sánchez, Miguel                                             Brigada 51
Sevilla Gutiérrez, Juan                                               Brigada 51
Sicilia Ruiz, Francisco                                         Voluntarios de Córdoba 9
Siles Medina, José                                                      Brigada 51
Siles Ramírez, Francisco                                           Brigada 51
Sirvas Sirvas, José                                                       Brigada 51
Sonsoles López, Juan                                                 Brigada 51
Teruel Martínez, Antonio                                     Batallón Jaén
Tobaruela Párraga, Francisco                                  Brigada 51
Torreblanca Granados, Antonio                              Brigada 51
Torrerizo, Francisco                                      Batallón Jaén (ametralladoras)
Torres González, Blas                                    Batallón Jaén (ametralladoras)
Torres Gutiérrez, Lucas                                           Brigada 51
Torres Rodríguez, Antonio                                           ¿?
Torres Torres, Miguel                                               Brigada 51
Trujillo Pozas, Manuel                                                 ¿?
Uceda Martínez, Manuel                                            ¿?
Valdés Barba, Santiago                                           Brigada 51
Valiente Romeu, José                                             Brigada 51
Valverde Castelar                                                    Brigada 51
Valverde Ortega, Emilio                                        Brigada 51
Valles Mesa, Manuel                                            Brigada 51
Vallejo Álvarez, Manuel                                  Voluntarios de Córdoba 9
Vall Laínez, Florentino                                                  ¿?
Vargas Reina, Antonio                                           Brigada 51
Vázquez Gallego, Francisco                                  Brigada 51
Vela Gálvez, Francisco                                           Brigada 51
Velasco Díaz, José                                                      Brigada 51
Veloño Mateo, Francisco                                         Brigada 51
Vernas Capitán, Diego                                             Brigada 51
Vertedor ¿Osborne?, José                                       Brigada 51
Vigana, Antonio                                                 Escuadrón de Caballería
Villarmoso Ciena, José                                             Brigada 51
Villarejo, Ramón                                                       Brigada 51
Villarrasa Sierra, Juan                                              Brigada 51
Villegas, Juan                                                             Brigada 51
Vinar Cazorla, Antonio                                                   ¿?
Yecla Manzano, Miguel                                           Brigada 51
Zamora Velasco, Francisco                                      Brigada 51
Zardaña Rivas, Francisco                                         Brigada 51
En la casería de “La Campana” (término municipal de Marmolejo), situada en las cercanías del viejo puente sobre el río Yeguas, se instaló un destacamento de soldados para el control de las comunicaciones entre la retaguardia republicana y los frentes del valle de Los Pedroches a través de la “Comarcal 420”. Foto: Manuel Perales.

NOTAS:

  • Algunos apellidos de los soldados probablemente no sean correctos, y por ello se ha colocado el signo de interrogación, dada la dificultad para transcribirlos por la imperfección de la caligrafía. Tampoco se han podido transcribir, en algunos casos, los segundos apellidos de diversos soldados pues, unas veces, eran ilegibles y en otros casos no se reflejaban.  Respecto al personal sanitario, sabemos que junto al ya mencionado Hernández Abreu, en diciembre de 1936, se encontraba destinado en Marmolejo el médico-militar Ricardo Catalá Salvador. Igualmente tenemos constancia de la presencia del médico de la Brigada Mixta nº 6, Alejandro Rodríguez del Val.

(2) Juan Catalán Molina era natural de Marmolejo. Perteneció a las Juventudes Socialistas y durante la guerra sirvió en el Batallón  “Peris Caruana”. Fue condenado al finalizar la contienda por “Auxilio a la rebelión”. (Fuente: “La Memoria Rescatada (1931-1951)”, página 337. Autor: Manuel Perales Solís).

(3) Cristóbal Egea Cazorla, natural de Marmolejo, participó con el Batallón  “Peris Caruana” en la recuperación de la capital cordobesa. Posteriormente fue destinado a la zona de Valencia donde llegó a alcanzar la graduación de capitán del Ejército Republicano. Cayó herido en el frente de Teruel, según el testimonio de su hermano Pedro Egea Cazorla.

(4) José Arévalo García, natural de Marmolejo, miliciano republicano, fusilado en Córdoba capital el 11 de marzo de 1938. (Fuente “La República y Guerra Civil en Córdoba”, página 720. Autor: Francisco Moreno Gómez. Edita Excmo. Ayuntamiento de Córdoba, 1983).

FUENTES UTILIZADAS:

  • Centro Documental de la Memoria Histórica con sede en Salamanca. Signaturas PS 47/3 ARAGÓN y PS MADRID 1626/40.
  • Archivo Histórico Nacional, sección Guerra Civil.
  • Hoyo Lozano, Ildefonso: “Otra Historia de Montoro”. Edita el autor; páginas 88 y 89. Córdoba 2015.
  • Moreno Gómez Francisco: “La República y la Guerra Civil en Córdoba (I). Edita el Excmo. Ayuntamiento de Córdoba, Delegación de Cultura. Año de 1983.
  • Perales Solís, Manuel: “La Memoria Rescatada (1931-1951): 2ª República, Guerra Civil y Postguerra en Marmolejo). Edita: el autor; Impreso en la Imprenta Unigraf de Villa del Río, año de 2007.